Artikel geprint vanaf Jazzenzo.nl

Jazz Middelheim weinig spraakmakend

CONCERTRECENSIE. Jazz Middelheim Festival, Antwerpen België, 4 en 5 augustus 2017
beeld: Bruno Bollaert
door: Erno Elsinga

Het vierdaagse festival Jazz Middelheim opende op de donderdag met Charles Lloyd en sloot op de zondag af met Van Morrison. Daartussenin baande de elektronica op de vrijdag zich een weg door de jazz en stonden er op de zaterdag met de Mingus Big Band en Randy Weston’s African Rhythms twee toppers van formaat op het Antwerpse affiche.

  
Randy Weston, Mingus Big Band en Bill Frisell op het podium van Jazz Middelheim.

Monk
De 91-jarige Randy Weston bracht met zijn African Rhythms een ‘Centennial Tribute to Thelonious Sphere Monk’, de legendarische pianist die dit jaar honderd zou zijn geworden. Weston beloofde in de geest van Monk te spelen, een belofte die vooral gestalte kreeg in de solostukken van de pianist waarin met suggestief staccato spel, gebroken ritmen en dissonante plaagstootjes freewheelend Monk’s onmiskenbare improvisatielust tot leven werd gebracht. In tegenstelling tot de enigszins kleurloze septet-uitvoeringen waarin Monk’s composities vooral als raamwerk diende voor de solisten, ging de band los op Weston’s eigen werk. 

Met meer timbre en dynamiek stroomden de Afrikaanse invloeden rijkelijk door de jazzhistorie, verdween Weston op een enkel piano-intro naar de achtergrond en waren het tenorsaxofonist Billy Harper, trombonist Robert Trowers en altsaxofonist TK Blue die op een ritmisch tapijt van percussionist Niel Clarke en drummer Vincent Ector tot grote hoogte excelleerden. Een heldenrol was er voor contrabassist Alex Blake die met woeste pluk- en slagsolo’s zijn instrument blesseerde maar het publiek op de banken kreeg. Twee concerten ineen, zo leek het, door Weston verbonden met een verbale lezing over de Afro-Amerikaanse geschiedenis met aansluitende verhalen over tijdgenoten als Duke Ellington, Dizzy Gillespie en Louis Armstrong.  Een aangename festivalervaring door een onverwoestbare 91-jarige.

  
Randy Weston. Mingus Big Band met baritonsaxofoniste Lauren Sevian.

Mingus
Opgericht in 1991 vertrok de Mingus Big Band in moordend tempo met spectaculaire solo’s van baritonsaxofoniste Lauren Sevian en trompettist Philip Harper. Met Mingus-alumni Alex Foster (altsaxofoon) en Earl McIntrye (bastrombone) binnen de gelederen, bracht het veertienkoppige collectief gestileerde free-jazz in big band-swing waarin de complexe werken van de legendarische bassist, pianist en componist feilloos en bezielend voor het voetlicht werden gebracht. Details en diepgang zorgden voor een muzikale totaalbeleving in de subtiel glijdende achterliggende arrangementen waardoor vele lagen ontstonden. Politieke statements werden gemaakt in Mingus’ 'Fables of Faubus' (racisme) en ‘Don’t let it happen here’, geïnspireerd op een anti-nazi gedicht van de (vermoorde) Duitser Martin Niemoller. Fragmentarische arrangementen weerklinken onder het gedeclameerde gedicht, evoluerend naar een woest spektakelstuk met weerbarstige solo’s van het koper en pianist Theo Hill. Een ander hoogtepunt vormde ‘Goodbye Pork Pie Hat’ dat Mingus opdroeg aan Lester Young, met een lang en bezielend intro van tenorsaxofonist Wayne Escoffery.

  
Mark Guiliana Beat Music met Jason Lindner op toetsen en elektronica. Brexit Big Band.

Keurslijf
Het programma op de vrijdag kon de tongen niet losmaken. Mark Guiliana, die als artist in residence al op het podium stond met zijn akoestisch jazzkwartet, trad op met Beat Music. Een naam die de lading dekt. Lome beats, snoeiharde bassen, soundscapes, samples en Guiliana’s drums groeiden uit tot zompige improvisaties binnen een elektronisch keurslijf. Nadat tenorsaxofonist Jason Rigby uit Guiliana’s Jazz Quartet aan het trio werd toegevoegd, veranderde de stramme elektronica in een complex en organisch jazz gekleurd geheel met als fraai uitstapje Bob Marley’s ‘Johnny Was’ waarin Rigby een vuige solo met lekkere dissonanten ten beste gaf.

Matthew Herbert’s Brexit Big Band dat onlangs ook te zien was op North Sea Jazz, had meer politieke dan muzikale inhoud. Voorzien van gimmicks – houten ratels, gezamenlijk verscheuren van de Daily Mail, maskers en stemapparaten – trok Herbert ten strijde tegen eigen land. Nadat een treurmars met intermezzo’s die het ergste deden vermoeden het concert opende, trok het orkest op nostalgische wijze door de geschiedenis van de bigbandmuziek, waarbij Herbert zo nu en dan achter de elektronicaknoppen kroop. Bombastisch was de inbreng van een Nederlands koor met op de voorgrond de Britse zangeres Rahel Debebe-Dessalegne, maar muzikaal had het spektakelstuk te weinig te bieden.

  
Matthew Herbert’s Brexit Big Band met zangeres  Rahel Debebe-Dessalegne. Jason Swinscoe van The Cinematic Orchestra.

Ontroerend
De vette fusion van The Cinematic Orchestra, dat als uitsmijter op de vrijdagavond stond geprogrammeerd, bleek uiterst teleurstellend. Het door Jason Swinscoe opgerichte Britse orkest bracht tien jaar geleden zijn laatste cd uit maar kwam op Middelheim met nieuw werk op de proppen. Onder een deken van elektronica werden thema’s eindeloos herhaald en opgeschoven, slechts doorbroken door repetitieve ritmische patronen, troebele toetsen en samples uit de turntable van Swinscoe. Doelstelling was ongetwijfeld het publiek in een zekere geesteshouding te trekken, maar het was vooral overrompelend, hard en weinig genuanceerd.

Schaars hoogtepuntje op de vrijdag was het ontroerende onderonsje tussen de Vlaamse singer-songwriter Chantal Acda en gitarist Bill Frisell, die meewerkte aan haar laatste album ‘Bounce Back’. In het kleinere Garden Stage begeleidde Acda zichzelf op gitaar en legde Frisell liefkozende melodielijnen onder de zang. Jammer was dat Acda nogal leunde op de galm van de microfoon waardoor de natuurlijkheid van haar stem verloren ging en het timbre van de liedjes gelijkmatig kleurden.

  
Chantal Acda met Bill Frisell. Greg Leisz en Jenny Scheinman uit Frisell's John Lennon Tribute Band.

Lennon
Met ‘All We Are Saying – The Music of John Lennon’ stond Bill Frisell een dag later met een zes jaar oud project op het podium. Een vreemde keuze van de programmeurs derhalve, temeer omdat Frisell twee jaar geleden het festival nog uitluidde met opnieuw gearrangeerde muziekthema’s van tv-series uit zijn jeugd. 

Frisell koos vooral voor de muzikaliteit van de composities die Lennon schreef voor The Beatles in plaats van de meer op tekst gerichte werken uit zijn solocarrière, maar voegde in de uitvoering daarvan weinig toe. Braaf kleurde Frisell binnen de lijntjes van klassiekers als ‘Across the Universe, ‘Strawberry Fields Forever’, ‘For No One’, ‘Come Together’ of ‘Julia’. Greg Leisz omlijste op pedal steel gitaar Frisell’s melodielijnen maar deed dat zo consequent dat het uiteindelijk op de zenuwen werkte. Jenny Scheinman’s vioolspel bewoog richtingloos geheel op zichzelf, met als positieve uitschieter haar improvisatie in ‘Come Together’.

Verantwoord
Jazz Middelheim trok deze 36e editie 17-duizend bezoekers maar het verantwoorde en weinig avontuurlijke programma zal niet als spraakmakend de boeken in gaan. Geruchtmakende toppers, zoals Patti Smitt vorig jaar en Wayne Shorter en Lou Reed met John Zorn en Laurie Anderson in de afgelopen tien jaar, ontbraken, al zullen de liefhebbers van Van Morrison daar anders over denken. 

Gezien: Mark Guiliana Beat Music, Matthew Herbert Brexit Big Band, The Cinematic Orchestra, Chantal Acda & Bill Frisell (vrijdag). Mingus Big Band, Bill Frisell met 'All we are saying', Randy Weston's African Rhythms Centennial Tribute to Thelonious Sphere Monk (zaterdag). 


© Jazzenzo 2010