Artikel geprint vanaf Jazzenzo.nl

StarkLinnemann – Transcending Beethoven, Volume 1 & Volume 2

CD-RECENSIE + interview

StarkLinnemann – Transcending Beethoven, Volume 1 & Volume 2
bezetting: Vol 1: Paul Stark piano; Maciej Domaradzki bas; Jonas Linnemann drums, percussie. Vol 2: idem plus Iman Spaargaren tenorsaxofoon, klarinet
opgenomen: 23 & 24 oktober 2019, Ludwigsburg, Duitsland 
uitgebracht: 16 december 2020 en maart 2021 (al beschikbaar via de website)
label: UCM Records
aantal stukken: 4 + 4
tijdsduur: 56’43 + 46’49
website: starklinnemann.com - ucm-agency.nl
door: Georges Tonla Briquet


StarkLinnemann is niet de enige formatie die dit jaar de tweehonderdvijftigste verjaardag van Beethoven viert. Ze doen het wel uiterst grondig en uitgebreid aan de hand van twee afzonderlijke cd’s en verschillende concerten in een aparte context.

Kruisbestuiving
Pianist, componist, producer en musicoloog Paul Stark en drummer en percussionist Jonas Linnemann hebben een verleden met klassieke componisten zoals Mussorgsky, Liszt en Chopin. Maar ze hebben ook iets met jazz. Hun kruisbestuivingen tussen beide werelden werden in het verleden steeds positief onthaald. Deze twee volumes rond Beethoven zijn weer eens wat anders geworden, zegt Jonas Linnemann. “Het verschil zit in het verwerken van de diverse percussie-instrumenten. Bij voorgaande albums deden we dit meestal nadien maar nu heb ik deze later ingespeeld in mijn thuisstudio om wat meer ruimte te geven aan het experiment”. 

Geen theatrale casting maar enkel het vertrouwde jazztrio met bassist Maciej Domaradzki en voor deel twee het kwartet met als vierde muzikant de immer verrassende Iman Spaargaren op tenorsaxofoon en klarinet. De opnamen gebeurden dag op dag wederom in de Bauer Studios in Ludwigsburg, een bewuste keuze, verduidelijkt Linnemann. “Dit is de oudste studio in Duitsland waar vele legendes langs kwamen waaronder Miles Davis en Keith Jarrett. Er staat een perfect onderhouden Steinway-vleugel uit 1924. Inmiddels is Paul helemaal verliefd geworden op die specifieke klank. De professionaliteit van geluidstechnicus Philipp Heck en de goede ervaring met de staf van de Bauer Studios geeft ons telkens weer het vertrouwen om naar daar af te zakken”.

Doorleven
Ondertussen is de aanpak van StarkLinnemann bekend. Ze behouden de originele klassieke sfeerzetting maar enten daarop ritmen en harmonieën uit de jazz. Dat er af en toe invloeden uit andere continenten doorsijpelen, zorgt voor meerwaarde en extra invalshoeken. Zelf voegen ze daar nog graag wat meer informatie aan toe. “Vooraf maakt Paul een grondige studie van het te arrangeren stuk door analyse van harmonieën en vorm. Vervolgens is er het instuderen van de originele versie met vaak zeer moeilijke virtuoze passages. Hierdoor kan hij het werk als klassiek pianist doorleven. Vaak pas na maanden van studie begint het hercompositieproces. Uiteraard hebben wij ook Beethoven als persoon en de tijd waarin hij leefde bestudeerd door wetenschappelijke literatuur over het onderwerp te lezen. Dit is belangrijk voor het grip krijgen op de essentie van zijn muzikale boodschap. Waar mogelijk laten we de originele toonsoorten en vormdelen, de rode draad, intact. Akkoorden worden gemoderniseerd en melodielijnen poppy of bluesy gemaakt. Soms gebeurt het dat tonen uit de melodie verdwijnen of net weer toegevoegd. Het is ook zo dat een melodie die bij Beethoven een gelijkmatig ritme heeft, bij ons een veel grilliger karakter kan hebben met syncopen en lange en korte notenwaarden. In onze muziek moet die altijd passen in een voor ons natuurlijk aanvoelende groove. Improviseren gebeurt over de akkoordenschema’s. Deze zijn vrijwel altijd ontleend aan de harmonische klank van het origineel”. 

Scherzo et trio
Concreet levert dit de volgende impressies op. Op Volume 1 (‘Piano sonata Opus 28 – Pastorale’) zet StarkLinnemann het allegro in aan de hand van lichte geluidseffecten en kleine spielereien. De ontdekkingstocht van het rustieke landschap kan beginnen. De kleine Johannes groet de dingen als het ware. Na een tijdje laat de piano de eerste zonneschicht voorzichtig schitteren. Bassist en drummer omlijnen al even omzichtig het kader waarin zich alles afspeelt. Een eerste spannende passage is opgebouwd door repetitieve trance percussie, weliswaar altijd uiterst delicaat aangebracht. Stilaan gaat het er steeds gezwinder aan toe dankzij een uitgebalanceerde crescendo opbouw. In het andante overheerst een onderliggend bluesgevoel gekoppeld aan een melancholische uitstraling, met opnieuw een gelijklopende uitrol van de verhaallijn. Het scherzo et trio staat vanaf de eerste noten synoniem voor een wervelwind van actiemomenten, inclusief een drumsolo. In het rondo tenslotte keren de kleine spelletjes van sonoriteiten aanvankelijk terug en mag het allemaal ook wat speelser en zelfs grootser. Het pastorale uit de titel wordt niet onderuit gehaald door virtuoos exhibitionisme, ook al staat de techniciteit van de uitvoerders buiten kijf. Impulsieve en instinctieve actie en reactie zorgen voor continue betrokkenheid van de luisteraar.














Toonkunstenaar
Heel wat anders en toch weer niet, gaat het er aan toe in Volume 2, ‘Cello Sonata Opus 69 – Amid Tears And Sorrow’. De vierde man maakt het verschil. Saxofonist en klarinettist Iman Spaargaren zorgt voor een vakkundige omleiding naar een explicieter klassiek domein zonder dat de jazzpatronen geleidelijk minder krachtig worden, integendeel. Zo pendelt het ensemble in het eerste deel continu tussen beide stijlen maar wel steeds gebed in de jazz. Naargelang de cd vordert, smokkelen ze ook afro-cubaanse elementen binnen. Het scherzo et trio is dan weer een van de meest sobere en intieme fragmenten, maar ook het enige dat rechtstreeks gekoppeld kan worden aan de ondertitel ‘Amid Tears And Sorrow’. Het afsluitende rondo is puur vuurwerk met een losgeslagen Spaargaren die het geheel radicaal richting bop uitstuurt. 

Dat de heren zichzelf de titel verlenen van ‘toonkunstenaar’ blijkt terecht na beluistering van beide cd’s. Je kan het ook omschrijven als een uitgekiende transfiguratie van klassiek naar jazz.

Natuur
Waarom kozen Paul Stark en Jonas Linnemann uitgerekend deze twee opussen uit het enorme repertoire van Beethoven? Stark: “Opus 28 studeerde ik als klassiek pianist al jaren geleden. In die zin zat het al helemaal onder mijn huid. Ik houd erg van natuur en wilde eens een compositie waarbij natuurbeelden en/of verschijnselen muzikaal een rol spelen. Het pastorale karakter bij Beethoven hebben we naar een moderner plan gebracht door meer universeel te denken. In onze versie kun je je wellicht ook Afrikaanse, Indiase en Amerikaanse landschappen voorstellen. Naast een pianosonate verlangde ik ernaar om ook een cellosonate te bewerken. Vandaar ‘Opus 69’. De combinatie van tenorsax en soms gestreken bas werkt naar mijn gevoel prima om een cello op een andere en meer moderne jazz wijze vorm te geven. Daarbij vond ik het erg belangrijk dat het niet te gekunsteld ging klinken”.

Concerten
Een eerste concert heeft plaats in het Amsterdams Concertgebouw op 25 oktober*. Daarnaast kan je het allemaal nog eens meemaken in Studio 15 van Stichting Ateliers in Tilburg (15 november en 20 december) en in Parkvilla in Alphen aan de Rijn (29 november). Uniek daarbij is dat het publiek samen met de muzikanten op het podium zit. 


© Jazzenzo 2010