JAZZ & BEELDENDE KUNST
door: Johan Bakker









Christian McBride getekend door Pieter Fannes.


Door de jaren heen hebben beeldend kunstenaars en jazzmusici elkaar gestimuleerd. In deze serie bekijken we enkele opvallende voorbeelden hiervan. Deze keer: de Vlaamse tekenaar Pieter Fannes (1982).

  
Brad Mehldau, McCoy Tyner en Charles Lloyd.

Oost-Indische inkt
Pieter Fannes tekent jazzmuzikanten en gaat daarbij zelf eveneens te werk als improviserend kunstenaar. De Vlaamse tekenaar legt muzikanten vast terwijl ze optreden. Het concertpubliek kijkt hem dus ook op de vingers. Dat hij een zekere hand heeft, bewijst hij door het gebruik van Oost-Indische inkt. Zoals muzikanten geen enkele noot kunnen verbergen, is er ook voor Fannes geen weg terug. Thelonious Monk muntte ooit de stelling: ‘Foute noten bestaan niet, alle muziek is op te lossen.’ Fannes past die wetmatigheid toe op visueel terrein: een inktvlek verandert hij schijnbaar moeiteloos in bijvoorbeeld een piano. 

  
Pat Metheny, Vigdis Hansa Elst Quartet en Lady Gaga met Tony Bennett.

Musiceer-houding
De musici die Fannes afbeeldt zijn herkenbaar, als het niet door hun gezichtsuitdrukking is dan wel door hun typerende musiceer-houding. De tekeningen zijn altijd levendig, hij stolt de musici niet tot museumstukken. Hoewel Fannes een gepassioneerd jazzliefhebber is, gaat zijn werk niet gebukt onder te veel eerbied. Jazzmusici onderscheiden zich op dit punt van onbereikbare popsterren en klassieke diva’s: ze blijven aanspreekbaar (Lady Gaga wellicht uitgezonderd) en presenteren zich niet onnodig gewichtig. Daarom voelt Fannes zich ook zo thuis bij jazzconcerten. In klassieke concertzalen kijken de bezoekers meteen geïrriteerd opzij als ze zijn pen horen krassen over het papier. 

  
Herbie Hancock, Chick Corea en trompettist Avishai Cohen.

Respect
Fannes’ lichtvoetige, humoristische stijl doet denken aan die van cartoons. Af en toe voorziet hij zijn tekeningen van verduidelijkende teksten. Hij benadert musici met respect. De tekeningen die hij maakte naar aanleiding van het afscheid van Toots Thielemans hebben weliswaar karikaturale trekjes, maar de serie is overduidelijk gemaakt vanuit liefde voor zijn mondharmonica-spelende landgenoot. Zelfs op de spotprent-achtige tekening van Stefano Bollani en Enrico Rava behouden de musici hun waardigheid. 

  
Fred Hersch, de spotprent-achtige tekening van Stefano Bollani & Enrico Rava, drummer Brian Blade.

Zwart-wit
De tekeningen zijn doorgaans zwart-wit met subtiele kleuraccenten die hij aanbrengt met een pen of een kwast, aansluitend bij de stijl van de muziek. Als iemands gelaatsuitdrukking niet in één beeld is te vangen, neemt Fannes de vrijheid om het betreffende gezicht nog een paar keer op hetzelfde stuk papier te tekenen, zoals bij drummer Brian Blade. 

   
Wajdi Riahi, Brad Mehldau Trio en Wayne Shorter.

Focus
De focus ligt overigens niet altijd op de gezichten maar vaak op de handen. In het geval van Brad Mehldau, die zich al spelend nogal eens afwendt van fotografen en publiek, koos Fannes voor diens karakteristieke rug. 

Een enkele keer maakt Fannes werkelijk een diepe buiging voor een muzikant. Het portret dat hij maakte van Wayne Shorter ademt, beweegt en maakt muziek. Maar hij geeft de saxofonist en componist vooral de staatsman-achtige allure die hij na een lange carrière in de voorhoede van de jazz heeft verdiend. 

• Het werk van Pieter Fannes is onder meer te zien in Magazine ‘Citizen Jazz’ en op zijn website: pieterfannes.com
• Met de Franse tekenaar Yann Bagot maakte Pieter Fannes het boek ‘Live, jazzconcerten op papier’ (Uitgeverij Bries, 2018)