CONCERTRECENSIE. The Ex & Brass Unbound, Bimhuis, Amsterdam, 8 november 2026
beeld: Erik van Nieuwland
door: Jeroen Jansen
Wie denkt dat punk en geïmproviseerde muziek twee gescheiden werelden zijn, heeft The Ex waarschijnlijk nooit aan het werk gezien. De Nederlandse avant-gardeband bewijst al bijna een halve eeuw dat muzikale grenzen er vooral zijn om te worden genegeerd. Zondagavond stond het Bimhuis in Amsterdam in het teken van een bijzondere hereniging met Brass Unbound. Het resultaat was een overdonderende confrontatie van messcherpe gitaarpatronen, ontketende blazers en een ritmesectie die geen moment verslapte.
Het concert van The Ex en Brass Unbound in Bimhuis ontaardde in een nietsontziende ontmoeting tussen punk en vrije improvisatie.
Collectieve discipline
De samenwerking tussen The Ex en Brass Unbound kent een lange geschiedenis. Het internationale blazerscollectief, met musici uit de Europese en Amerikaanse improvisatiescene, ontstond rond 2010 en bouwde voort op de muzikale avonturen van The Ex met de Ethiopische saxofonist Getatchew Mekuria. In 2013 resulteerde de samenwerking in het album Enormous Door. Ruim tien jaar later zijn Mats Gustafsson en Ken Vandermark opnieuw van de partij, aangevuld met een jongere generatie improvisatoren, onder wie altsaxofoniste Signe Emmeluth, baritonsaxofoniste Hanne De Backer en tromboniste Guro Kvale. De Italiaanse trompettist Roy Paci moest wegens ziekte verstek laten gaan, waardoor negen musici het podium bevolkten.
Vanaf opener ‘Monday Song’ werd duidelijk dat deze formatie geen behoefte had aan muzikale compromissen. De drie gitaristen Arnold de Boer, tevens verantwoordelijk voor de zang, Andy Moor en Terrie Hessels bouwden hun karakteristieke, hoekige ritmische structuren op, waarover de blazers zich met een bijna fysieke intensiteit bewogen. Fascinerend was hoe de ogenschijnlijke chaos voortdurend werd bijeengehouden door een ijzeren collectieve discipline.
De baritonsaxofoon van Hanne De Backer en de trombone van Guro Kvale zorgden voor een stevig fundament.
Oerkracht
In ‘Every Sixth Is Cracked’ legde drummer Katherina Bornefeld met een strak, bijna militair marsritme een dwingend fundament. Daarover ontketende Mats Gustafsson een saxofoonsolo van ongekende oerkracht. Zijn rauwe, verscheurende klanken leken rechtstreeks uit de diepste krochten van zijn instrument te komen. Het contrast tussen Bornefelds onwrikbare ritmische precisie en Gustafssons ongebreidelde expressiviteit maakte dit tot een van de indrukwekkendste momenten van de avond.
Punkfanfareorkest
Even later veranderde het ensemble in een uitzinnig punkfanfareorkest. Signe Emmeluth kreeg op altsaxofoon alle ruimte voor een vlammende solo, terwijl de gitaren hun repetitieve patronen bleven uitspuwen. De baritonsaxofoon van Hanne De Backer en de trombone van Guro Kvale zorgden voor een stevig fundament. Het punkfanfareorkest klonk tegelijkertijd primitief en geraffineerd, alsof een op hol geslagen straatorkest zich had overgegeven aan de wetten van de vrije improvisatie.
De stuwende gitaarritmes en explosieve blazerspartijen vormden één kolossaal, pulserend organisme.
Dat The Ex ook zonder maximale geluidsdruk kan overtuigen, bleek tijdens ‘Wheel’. Het tempo zakte, Bornefeld nam de zang voor haar rekening en de blazers introduceerden een ingetogener klankwereld. Vooral het akoestische slot was bijzonder fraai. Hier openbaarde zich de andere kant van het collectief, de kunst van het luisteren, doseren en ruimte laten.
Meedogenloos
Het absolute hoogtepunt volgde met ‘The Loss’. Hier grepen The Ex en Brass Unbound naadloos en meedogenloos in elkaar. De stuwende gitaarritmes en explosieve blazerspartijen vormden geen afzonderlijke muzikale lagen meer, maar één kolossaal, pulserend organisme. Gustafsson, die naast saxofoon ook fluit speelde, en Vandermark, die tevens de klarinet ter hand nam, lieten horen hoe veelzijdig hun muzikale vocabulaire is. Het was een demonstratie van collectieve zeggingskracht die nauwelijks indrukwekkender had kunnen zijn.
Compromisloos
Met ‘Soon All Cities’ kwam een einde aan deze laatste avond van de gezamenlijke tournee. Wat resteerde was de overtuiging dat The Ex na 47 jaar nog altijd tot de avontuurlijkste bands van Nederland behoort. Niet ondanks, maar dankzij de compromisloze weigering om zich muzikaal te laten vastpinnen.