JAZZ & BEELDENDE KUNST
door: Johan Bakker








Een schilderij van Miles Davis werd gebruikt voor het postuum 
uitgebrachte album 'Rubberband' uit 2019.


Door de jaren heen hebben beeldend kunstenaars en jazzmusici elkaar gestimuleerd. In deze serie bekijken we enkele opvallende voorbeelden hiervan. Deze keer: jazzmusicus en beeldend kunstenaar Miles Davis (1926 – 1991).

Overeenkomsten
De overeenkomsten tussen jazz en beeldende kunst zijn in het werk van Miles Davis goed te zien. De invloedrijke Amerikaanse trompettist, bandleider en componist was begin jaren tachtig als gevolg van een beroerte tijdelijk niet in staat zijn instrument te bespelen. Zijn dokter adviseerde hem om met behulp van oefeningen met een potlood zijn verstijfde hand weer in beweging te krijgen. Het maken van tekeningen liep uit op een passie die de rest van zijn leven zou stempelen.

  
Schilderijen van Davis op de albumcovers 'Star People' (1983) en 'Amandla' (1989). Het boek 'The Collected Art Work' met werk van Davis verscheen in 2013.

Artistiek handschrift
Aanvankelijk tekende Davis op therapeutische basis in de hoop op lichamelijk herstel en het voorkomen van neerslachtige gevoelens. Het maken van beeldende kunst werd een ware obsessie voor de musicus. Wat begon met eenvoudige schetsjes op papier mondde via aquarellen uit in krachtige, expressieve schilderijen op linnen. 

Davis ontmoette kunstenaar Jo Gelbard die in hetzelfde New Yorkse appartement woonde. Hij vroeg haar of ze zijn werk wilde bekijken. Deze ontmoeting leidde niet alleen tot een hechte samenwerking, ze werden ook liefdespartners. Gelbard herkende Davis’ talent en ze hielp de beroemde jazzmusicus met het vinden van een eigen artistiek handschrift. 

  
In de cover van de box ‘The Legendary Prestige Sessions’ (2006) is het schilderij ‘New York By Night’ verwerkt. Werken van Davis op de albumcovers van 'Rubberband' (EP, 2019) en 'The Lost Quintet' (2021).

Techniek verfijnen
Het hoge niveau dat Miles Davis in zijn muziek had bereikt, was niet meer haalbaar voor iemand die op gevorderde leeftijd met schilderen was begonnen. Toch maakte Davis kunstwerken die ook nu nog de moeite van het bekijken waard zijn. Twee schilderijen gebruikte hij als albumcover: ‘Star People’ (1983) en ‘Amandla’ (1989).

In de tweede helft van de jaren tachtig had Davis weer voldoende energie om op tournee te gaan. Hij zou echter nooit meer van huis gaan zonder schetsboeken, stiften en ander tekenmateriaal. Ieder vrij moment gebruikte hij om zijn techniek te verfijnen. Quincy Jones, een liefhebber van zowel de muziek als de beeldende kunst van Davis, zag overeenkomsten tussen die twee disciplines: ‘Miles schilderde zoals hij speelde: authentiek, zoekend en nooit gelikt.’ ‘Schilderen is het visuele equivalent van musiceren,’ formuleerde Davis het zelf. 

  
Miles Davis en Jo Gelbard aan het werk en het boek dat Gelbard schreef over haar samenwerking met de jazztrompettist: ‘Miles and Jo: Love Story in Blue’ (2013). Davis' schilderij op het album 'The Lost Concert' (2021).

Verontwaardiging
Duidelijker dan in zijn muziek toonde Davis verontwaardiging over het schenden van burgerrechten en het voortbestaan van racisme in zijn land. In zijn beeldende werk zijn invloeden te zien van Afrikaanse kunst en van de schilderijen van de jonggestorven graffitikunstenaar Jean-Michel Basquiat. Ook doen de dunne lijnen van Davis denken aan het latere werk van de in Nederland geboren Amerikaanse kunstenaar Willem de Kooning.

Tijdens zijn laatste optredens projecteerde Davis zijn kunstwerken tegen de achterwand. Na zijn dood in 1991 nam de belangstelling voor de kunst van Miles Davis toe. Postuum uitgebrachte albums werden voorzien van zijn creatieve uitingen. Ook musea raakten geïnteresseerd en organiseerden tentoonstellingen rond zijn werk. Zijn beeldende kunst is verzameld in het boek ‘Miles Davis: The collected art work’ (Inside Editions, 2013). Jo Gelbard schreef een boek over haar samenwerking met de jazztrompettist: ‘Miles and Jo: Love Story in Blue’ (2013).